Günter Wallraff : στο πετσί του ψευδώνυμου

cover.jpgΕχουμε συνηθίσει σε ένα είδος δημοσιογραφίας (τηλεοπτικής αλλά όχι μόνο) όπου ο δημοσιογράφος εισβάλλει με ολόκληρο συνεργείο από συνεργάτες, βοηθούς, κάμεραμεν, οδηγούς μέσα στον απροστάτευτο χώρο ενός ανίσχυρου πολίτη, ο οποίος έτυχε να είναι θείος ή μπατζανάκης κάποιου τον οποίο το κανάλι ή η εφημερίδα υποπτεύεται ότι έχει κάνει κάποια αξιόποινη ή απλώς «ενδιαφέρουσα» πράξη. Κοντεύουμε σχεδόν να ξεχάσουμε ότι δημοσιογραφία σημαίνει ακριβώς το αντίθετο: Ο ρεπόρτερ εισχωρεί μόνος και αδύναμος στο χώρο των «ισχυρών» και διακινδυνεύει τα πάντα προκειμένου να βγάλει όχι την «είδηση», αλλά την κρυμμένη πραγματικότητα. Ενας απ’ τους τελευταίους ρεπόρτερ μ’ αυτή την έννοια του όρου είναι ο γερμανός Γκίντερ Βάλραφ.
Γνωστός στην Ελλάδα από την περίοδο της δικτατορίας ο Βάλραφ δεν είχε αρκεστεί να κρίνει εποικοδομητικά ή ειρωνικά το καθεστώς των συνταγματαρχών. Μετά την έρευνα που πραγματοποίησε στις ελληνικές φυλακές και τους τόπους εξορίας, είχε τολμήσει να αλυσσοδεθεί στην πλατεία Συντάγματος και να μοιράζει αντιχουντικές προκηρύξεις.

Η πιο κλασική όμως μέθοδος που εφάρμοζε για να συγκεντρώσει στοιχεία γύρω από τις υποθέσεις που τον απασχολούσαν ήταν να ζει ο ίδιος ένα διάστημα τη ζωή όσων ερευνούσε. Εγινε έτσι κατά διαστήματα υπάλληλος σε βιομηχανίες, γκαρσόνι, υπάλληλος σε αλυσίδα καταστημάτων fast food, τούρκος μετανάστης, ακόμα και στέλεχος εφημερίδας, μόνο και μόνο για να περιγράψει από πρώτο χέρι τον τρόπο λειτουργίας και τις μεθόδους των μεγάλων επιχειρήσεων και του κράτους. Σ’ όλες αυτές τις προσπάθειές του, ο Βάλραφ δεν χρειάστηκε παρά ελάχιστες μεταμφιέσεις. Χρησιμοποίησε όμως πάντα ψευδώνυμο, εφόσον η φήμη του άρχισε σιγά σιγά να απλώνεται στη Γερμανία και η μέθοδός του να τρομάζει όσους έχουν λόγο να τρομάξουν.
Η επιτυχία των δημοσιογραφικών μεταμορφώσεων του Βάλραφ είναι γνωστή. Κάποιες ήταν πιο απλές και έμοιαζαν με φάρσες. Οπως τότε που με το όνομα Μίκαελ Κόλχαας φρόντισε να προσληφθεί ως πορτιέρης μιας μεγάλης φίρμας (G.F.K.) και θέλησε να φάει στο χώρο όπου έτρωγαν και οι διευθυντές. Μετά από την πρώτη έκπληξη, τον έδιωξαν με τις κλωτσιές απ’ το απαγορευμένο σημείο. Πολύ δυσκολότερη και πιο επικίνδυνη υπήρξε ασφαλώς η περιπλάνησή του στον «πάτο» του γερμανικού βιομηχανικού προλεταριάτου. Ως τούρκος Αλί γνώρισε τις πιο κακοπληρωμένες, βρώμικες, παράνομες και ανθυγιεινές εργασίες σε πολλές περιοχές της Γερμανίας. Η εμπειρία του καταγράφηκε σε βιβλίο που έχει κυκλοφορήσει και στην Ελλάδα («Στο περιθώριο», εκδόσεις Στάχυ).

Η πιο αποκαλυπτική, όμως, αποστολή του, και ίσως εκείνη που προκάλεσε τη μεγαλύτερη αντίδραση των θιγέντων είναι η «επιχείρηση Bild».
Στις αρχές του 1977 παρουσιάστηκε στα γραφεία της Bild ως Χανς Εσερ και ζήτησε δουλειά. Προσελήφθη αμέσως και γρήγορα κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη των ανωτέρων του. Εζησε για αρκετούς μήνες ως συντάκτης αυτής της εφημερίδας που συγκεντρώνει τα χειρότερα στοιχεία των «λαϊκών φύλλων»: πλαστογράφηση ή και κατασκευή της είδησης, συκοφάντηση προσώπων, αποσιώπηση διαψεύσεων κλπ. Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου κυκλοφόρησε σε βιβλίο η εμπειρία του Βάλραφ. Για πρώτη φορά αποκαλύπτονταν οι μέθοδοι και οι μηχανισμοί παραγωγής των παραπλανητικών ρεπορτάζ από τον ίδιο τον δράστη. Από τα συγγραφικά δικαιώματα του βιβλίου, ο Βάλραφ ίδρυσε ένα ταμείο βοήθειας για τα θύματα της Bild, και 400 συγγραφείς, δημοσιογράφοι και καλλιτέχνες συνυπέγραψαν κείμενο με το οποίο δήλωναν ότι δεν πρόκειται να ξαναδουλέψουν για το εκδοτικό συγκρότημα Springer.
Τα συμφέροντα που θίχθηκαν κατά καιρούς από την παρουσία του δημοσιογράφου με τα πολλά ψευδώνυμα δεν έμειναν φυσικά με σταυρωμένα χέρια. Μια τεράστια επιχείρηση δυσφήμισης του Βάλραφ βρίσκεται ακόμα σε εξέλιξη, και δεκάδες δικαστικές αποφάσεις έχουν κάνει τη δράση του σχεδόν αδύνατη. Ακόμα και τα βιβλία του, παρά τη μεγάλη τους κυκλοφοριακή επιτυχία συναντούν την άρνηση των εκδοτών, που δεν θέλουν να τα βάλουν με το μεγάλο αφεντικό του γερμανικού Τύπου.

(Περισσότερα για τον Wallraff και πάλι από τον «ιό της Κυριακής»: Η περίπτωση Βάλραφ)

Advertisements

Σχολιάστε

Filed under BookRoom, Διαβάζω, Εφήμερες απο-τυπώσεις, Πρόσωπα

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s